|
| Opisując napad silnego gniewu, mówi się, że wezbrała w nas żółć. U niektórych osób żółć wzbiera naprawdę wysoko. Zaburzenia trawienia i poważne uszkodzenie błony wyścielającej żółądek i przełyk to tylko jedne z wielu różnych tego skutków. Objawy zbliżone są do zgagi, a u wielu chorych stwierdza się chorobę refluksową przełyku, znaną również jako kwaśny refluks. Pomimo tego standardowe leki stosowane w kwaśnym refluksie –jak inhibitory pompy protonowej - okazują się nieskuteczne lub przynoszą tylko częściową ulgę. Dzieje się tak ponieważ zarzucanie kwasów żołądkowych stanowi co najwyżej tylko część problemu. Głównym winowajcą jest refluks żółciowy, czyli cofanie się wydzieliny trawiennej, która powinna pozostać w jelicie cienkim, gdzie wspomaga trawienie tłuszczy.
| | | |
Żółć nie jest kwasem. Jest to płyn o odczynie zasadowym, w którego skład wchodzą sole żółciowe, barwinki żółciowe, cholesterol i lecytyna. Żółć produkowana jest w wątrobie, magazynowana w pęcherzyku żółciowym i uwalniana okresowo do dwunastnicy – górnego odcinka jelita cienkiego, gdzie jest potrzebna do trawienia tłuszczów. (Po usunięciu pęcherzyka żółciowego żółć nadal produkowana jest jako płyn pomagający w trawieniu.)
Nierozpoznanie refluksu żółciowego oraz brak jego leczenia może prowadzić do poważnych, czasem zagrażających życiu problemów, jak na przykład wrzodów żołądka, które mogą być przyczyną krwawienia czy przełyku Barretta, potencjalnego prekursora raka przełyku. Niewłaściwe rozpoznanie zdarza się jednak często, a nawet jeśli schorzenie zostanie właściwie zidentyfikowane, to lekarze nierzadko snują fatalistyczne wizje dotyczące perspektyw leczenia.
„Strefa cienia”
Opisze przykład żony Raymonda Kozmy ze State Island. U jego 52-letniej żony Lynne, refleks żółciowy pojawił się po operacji usunięcia pęcherzyka żółciowego i ostatnie dwa lata wypełnione są codziennym bólem. Raymond Kozma podaje, że spotkani przez nich lekarze mieli podobne zdanie na temat przypadłości jego żony. Najczęściej słyszeli: „Nie ma czegoś takiego jak refluks żółciowy” , „Mamy do czynienia z refluksem, ale nic nie możemy na to poradzić” aż po „Musi się pani po prostu nauczyć żyć z bólem. Żalił się, że „tysiące cierpiących na te dolegliwości osób żyje w strefie cienia ze względu na zaprzeczanie istnieniu refluksu lub brak zainteresowania tą przypadłością ze strony środowiska medycznego”.
Mimo, że schorzenie to jest znane, brak jest jednak informacji na jego temat w dużych czasopismach medycznych czytanych przez niespecjalistów. Kozma opisuje, że u jego żony doszło do rozwoju przełyku Barretta, a zamiast zaproponowania jej leczenia, kazano jej wrócić za trzy lata na kolejne badanie endoskopowe jej uszkodzonego przełyku. Zrozpaczony Kozma nie chciał czekać aż rozwinie się rak u jego kochanej żony.
Nikt cierpiący na zarzucanie żółci nie musi tylko czekać na najgorsze, chociaż metody leczenia nie są tak proste i dobrze poznane, jak w przypadku kwaśnego refluksu. Schorzenie to poddaje się zwykle kontroli za pomocą leków, a ciężkie przypadki mogą wymagać operacji.
Objawy i przyczyny
U jednej osoby może występować zarówno refluks kwaśny, jak i żółciowy, co powoduje, że postawienie właściwego rozpoznania może okazać się dość trudne. Według ekspertów z Kliniki Mayo stan zapalny żołądka będący następstwem refluksu żółciowego często powoduje palący lub rozdzierający ból w nadbrzuszu, który nie wstępuje w przypadku zarzucania kwasów żołądkowych. Inne objawy zarzucania żółci mogą obejmować częste zgagi (główny objaw kwaśnego refluksu), nudności, wymioty treścią żółciową, czasami również kaszel lub chrypkę oraz niezamierzony ubytek masy ciała.
Postaram się opisać na czym polega problem. Główne narządy układu pokarmowego są od siebie oddzielone przypominającymi zastawki tkankami, które – jeśli funkcjonują prawidłowo – pozwalają na jedynie jednokierunkowy – w dół - przepływ pokarmu i wydzielin trawiennych.
Tak więc gdy pokarm i płyny poddawane są procesowi trawienia, w warunkach prawidłowych przemieszczają się z ust do gardła, potem w dół do przełyku, stamtąd do żołądka i w końcu trafiają do jelita cienkiego. Przejście między przełykiem a żołądkiem – pierścień mięśniowy zwany dolnym zwieraczem przełyku – ma za zadanie powstrzymywać kwasy żołądkowe przed cofaniem się do przełyku. Jeśli funkcjonuje on niewłaściwe, zwykle następstwem jej kwaśny refluks czyli przewlekła zgaga.
Podobnie rzecz wygląda z zastawką odźwiernika, czyli pierścieniem mięśniowym pomiędzy żołądkiem a jelitem cienkim. Powinien on otwierać się na tyle szeroko, żeby umożliwić przejście do jelita cienkiego około 30-gramowej porcji upłynnionego pokarmu, ale nie tak szeroko, by pozwolić na zarzucanie żółci do żołądka. Jeśli zastawka ta nie zamyka się prawidłowo, zarzucona do żołądka żółć może powodować zapalenie żołądka, podrażnienie i stan zapalny błony wyścielającej żołądek. W przypadku braku leczenia może to doprowadzić do krwawienia z wrzodów, a nawet raka żołądka.
Jeśli jednocześnie zwieracz przełyku nie funkcjonuje prawidłowo lub jeśli w żołądku panuje podwyższone ciśnienie, to żółć i kwasy żołądkowe mogą trafić do dolnej części przełyku powodując stan zapalny delikatnej błony wyścielającej ten narząd. Jeśli taki stan się utrzymuje, może prowadzić do powstania blizn, które zwężając przełyk mogą powodować trudności w przełykaniu lub zmiany na poziomie komórkowym zwane przełykiem Barretta. Przełyk Barretta może przeobrazić się w stan przedrakowy, a w końcu w samego raka, który niemal zawsze prowadzi do śmierci. Gastroenterolodzy wykazali niedawno, że przełyk Barretta można poddawać skutecznemu leczeniu z użyciem fal o częstotliwości radiowej, które może pomóc pacjentom takim jak żona Kozmy.
Refluks żółciowy może wystąpić jako przykre następstwo pewnych zabiegów chirurgicznych, takich jak usunięcie pęcherzyka żółciowego, które przeszła Lynne. Częściej jednak uszkodzenie zastawki odźwiernika wynika z zabiegów na żołądku - całkowitego usunięcia żołądka czy zabiegów omijających żołądek stosowanych w leczeniu chorobliwej otyłości.
Zdarza się, że zastawka odźwiernika blokowana jest na przykład przez wrzód trawienny żołądka lub tkankę bliznowatą, co uniemożliwia wystarczająco szerokie otwarcie zastawki pozwalające na szybki transport zawartości żołądka do jelit. Generuje to wzrost ciśnienia w żołądku powodujący zarzucanie zarówno kwasów, jak i żółci do przełyku.
Rozpoznanie i leczenie
Główne testy diagnostyczne polegają na badaniu endoskopowym przełyku i żołądka w celu sprawdzenia obecności stanu zapalnego lub owrzodzeń, badanie sprawdzające obecność kwasów w przełyku (wynik będzie ujemny, jeśli jedynym problemem jest refluks żółciowy) oraz badanie oceniające, czy do przełyku zarzucany jest gaz lub płyn.
W celu ułatwienia przepływu żółci oraz zmniejszenia objawów oraz bólu związanego z refluksem żółciowym przepisać można lek zawierający kwas ursodeoksycholowy. W celu przyspieszenia opróżniania żołądka mogą być stosowane też inne leki.
Leczenie chirurgiczne jest rozwiązaniem ostatecznym, stosowanym jedynie wówczas, gdy żadne inne postępowanie nie zmniejsza nasilonych objawów refluksu żółciowego lub gdy w przełyku rozwiną się już zmiany przedrakowe. Najpowszechniejszą jest operacja sposobem Roux-en-Y, polegająca na wytworzeniu nowego połączenia z jelitem cienkim, które nie pozwala na przedostawanie się żółci do żołądka.
Jeśli problem stanowi także zarzucanie kwasów żołądkowych, powinno pomóc leczenie inhibitorem pompy protonowej, a także postępowanie niefarmakologiczne, takie jak schudnięcie, ograniczenie tłustych pokarmów i alkoholu, unikanie gazowanych i kwaśnych napojów, pikantnych potraw, cebuli, octu, czekolady i mięty, spożywanie małych porcji, stosowanie technik zmniejszających stres, takich jak medytacja czy ćwiczenia fizyczne, niespożywanie posiłków na dwie do trzech godzin przez snem oraz spanie z uniesioną górną częścią tułowia i głową. The New York Times (Jane E. Brody) |
